Strona główna / Akademia VFR / Przed lotem
Akademia VFR · Przed lotem
TSA i TRA: jak sprawdzić AUP/UUP przed lotem VFR
Strefy, które jednego dnia są wolne, a drugiego zamknięte. Czym są TSA, TRA, MRT i strefy D, gdzie znaleźć plan AUP/UUP, jak go czytać i jak zaplanować trasę, żeby nie wlecieć w aktywną strefę.
Dotyczy: Polska (FIR Warszawa). Podstawa: rozporządzenie SERA (UE 923/2012) i AIP Polska, cykl AIRAC z 1 października 2026. W innych krajach obowiązują inne zasady. Przed lotem zawsze sprawdź aktualny AIP Polska, NOTAM i AUP/UUP.
Strefy, które się włączają i wyłączają
Dotyczy: Polska · Źródło: AIP Polska ENR 5.2, ENR 5.2.1 · stan na 1.10.2026
W Polsce obowiązuje koncepcja elastycznego użytkowania przestrzeni powietrznej (FUA): przestrzeń nie jest na stałe ani wojskowa, ani cywilna, tylko przydzielana według potrzeb danego dnia. Dlatego wiele stref istnieje na mapie zawsze, ale działa tylko wtedy, gdy ktoś je zarezerwuje w AMC Polska (Ośrodku Zarządzania Przestrzenią Powietrzną PAŻP).
| Element | Po co jest | Przelot, gdy jest aktywny |
|---|---|---|
| TSA - strefa czasowo wydzielona | loty próbne, treningowe, szkolenie z manewrami niezgodnymi z przepisami ruchu, operacje BVLOS dronów | niemożliwy dla statków niebiorących udziału w operacjach |
| TRA - strefa czasowo rezerwowana | jak TSA, przy działaniach, które dopuszczają inny ruch | za zezwoleniem ATC (TRA w klasie kontrolowanej) albo zgodą użytkownika (pozostałe) |
| MRT - trasa lotnictwa wojskowego | korytarz do lotów szkoleniowych wojska | niemożliwy dla statków niebiorących udziału w operacjach (jak TSA) |
| D - strefa niebezpieczna | działania niebezpieczne dla lotów, np. strzelania | zakaz lotu statków niewykonujących zadań w strefie |
| ATZ „zgodnie z AUP” | strefa ruchu wokół lotniska niekontrolowanego | klasa G, zasady danej ATZ (np. łączność) - patrz AIP VFR ENR 2.1 |
TSA i TRA bywają podzielone na segmenty (np. A, B), które można rezerwować osobno, często na różnych wysokościach. W systemach planowania skraca się ich oznaczenia: TSA to TS, TRA to TR, np. EPTS22A. Na mapie vfrmap.eu strefy TSA, TRA i trasy MRT mają osobne kolory i opis z granicami wzdłuż krawędzi.
AUP i UUP: plan użytkowania przestrzeni
Dotyczy: Polska · Źródło: AIP Polska ENR 5.2.1 pkt 8-9, ENR 1.2 pkt 15 · stan na 1.10.2026
- AUP (Airspace Use Plan) to plan użytkowania przestrzeni. AMC Polska publikuje go najpóźniej dzień przed planowaną aktywnością. Pokazuje, które elementy będą aktywne, w jakich godzinach i na jakich wysokościach.
- AUP obejmuje dobę od 06:00 UTC do 06:00 UTC dnia następnego.
- UUP (Updated Airspace Use Plan) to aktualizacja AUP wydawana w dniu operacji. Zmiany do opublikowanego AUP są dostępne właśnie w UUP.
- Aktywność elementów, które stanowią ograniczenie w przestrzeni klasy G, może w UUP tylko się zmniejszyć albo zostać odwołana. Strefa nie powinna więc nagle „urosnąć” w ciągu dnia w przestrzeni, w której latasz VFR.
- Użytkownicy przestrzeni poniżej FL95 powinni zapoznać się z planowaną aktywnością elementów przestrzeni opublikowaną w AUP/UUP przez AMC Polska lub w NOTAM.
Gdzie sprawdzić AUP/UUP
Dotyczy: Polska · Źródło: AIP Polska ENR 1.2 pkt 15, ENR 5.2.1 · stan na 1.10.2026
- airspace.pansa.pl - mapa AUP/UUP prowadzona przez PAŻP: wybierasz godzinę i wysokość i widzisz, które elementy są aktywne. To najwygodniejszy sposób dla pilota VFR.
- amc.pansa.pl - strona AMC Polska z informacjami o planie i rezerwacjach.
- NOTAM - ograniczenia, których nie ma w AUP (np. strefy tymczasowe), oraz zmiany struktur przestrzeni. Graficzna mapa AUP nie zastępuje NOTAM.
- FIS w locie - informator podaje aktywność stref w swoim sektorze. Zapytaj, jeśli nie jesteś pewien.
- Aplikacja VFR MAP EUROPE pobiera plan AUP/UUP i rysuje nieaktywne TSA i TRA przerywaną linią, a zarezerwowane wyraźnie, z godzinami rezerwacji po dotknięciu strefy.
! Na co zwrócić uwagę
- Czas UTC. Najczęstszy błąd to odczytanie godzin z AUP jako czasu lokalnego. Latem pomylisz się o 2 godziny, zimą o 1.
- Wysokości rezerwacji. Strefa może być zarezerwowana tylko w części swojego zakresu pionowego. Liczą się granice z rezerwacji, ale nigdy nie wyższe ani niższe niż opublikowane w AIP.
- Segmenty. Aktywny może być tylko segment B strefy, a segment A obok - nie. Sprawdzaj oznaczenie co do litery.
- Wczorajszy plan nie obowiązuje dziś. Każdy AUP dotyczy jednej doby. Sprawdź plan na dzień lotu, a rano jeszcze UUP.
Jak czytać rezerwację
Dotyczy: Polska · Źródło: AIP Polska ENR 5.2.1 pkt 4-5 · stan na 1.10.2026
Każda pozycja planu mówi: co, od kiedy do kiedy i na jakich wysokościach. Tabelę możesz wydrukować jako ściągę.
Pozycja AUP/UUP - jak ją czytać · AIP Polska ENR 5.2.1 · stan na 1.10.2026
| Pole | Przykład (poglądowy) | Znaczenie |
|---|---|---|
| Oznaczenie | EPTS22A | TSA nr 22, segment A (TS = TSA, TR = TRA) |
| Od - do | 0800 - 1200 | czas aktywności w UTC |
| Dolna granica | GND / 2500 | od ziemi / od 2500 ft AMSL (na QNH) |
| Górna granica | FL095 | do poziomu lotu 95 (na 1013,2 hPa) |
| Uwagi | CLN | element kolizyjny z przestrzenią kontrolowaną |
Czasy zawsze w UTC. Granice rezerwacji nie mogą wykraczać poza granice opublikowane w AIP Polska ENR 5.2.1.1-5.2.1.3. Materiał edukacyjny: vfrmap.eu/akademia/aup-uup-tsa-tra/.
Wzór · czas UTC i czas polski
czas polski = UTC + 2 h latem (CEST) · UTC + 1 h zimą (CET)
Zmiana czasu w Polsce: ostatnia niedziela marca i ostatnia niedziela października.
Przykład: rezerwacja 0800-1200 UTC to latem 10:00-14:00, a zimą 09:00-13:00 czasu polskiego.
Planowanie trasy krok po kroku
- Narysuj trasę na mapie i ustal wysokość przelotu.
- Wypisz elementy FUA, które trasa przecina lub mija blisko: TSA, TRA, MRT, D i ATZ „zgodnie z AUP”. Profil trasy na mapie vfrmap.eu pokazuje przestrzenie przecinane na zaplanowanej wysokości.
- Policz godziny przelotu nad każdym z nich (czas startu plus czas lotu do danego miejsca) i przelicz je na UTC.
- Sprawdź AUP na dzień lotu: czy element jest aktywny w Twoim oknie czasowym i na Twojej wysokości. Dodaj zapas na opóźniony start.
- Przygotuj wariant: trasę dookoła albo wysokość pod strefą, jeśli jej dolna granica na to pozwala.
- Rano w dniu lotu sprawdź UUP i NOTAM. Strefa w klasie G mogła zostać odwołana, a nowe ograniczenie mogło pojawić się w NOTAM.
- W locie słuchaj FIS i pytaj o aktywność stref przed nimi.
Przykłady: czy mogę tędy lecieć?
Sytuacje poglądowe, wysokości na QNH, godziny w UTC.
| Plan i sytuacja | Werdykt |
|---|---|
| TSA aktywna 0800-1200 UTC, GND - FL95. Przelot przez nią o 11:30 UTC na 2500 ft | nie - omiń strefę |
| Ta sama TSA, przelot o 12:40 UTC | tak, rezerwacja się skończyła - sprawdź UUP, czy nie została przedłużona |
| Segment B TSA aktywny od 3500 ft do FL95. Przelot pod nim na 2500 ft | tak, pod strefą, z zapasem 1000 ft - pilnuj wysokości |
| TRA w klasie G aktywna. Chcesz przez nią przelecieć | tylko za zgodą użytkownika strefy |
| Strefa D aktywna według AUP i NOTAM | nie - zakaz lotu |
| Godziny z AUP odczytane jako czas polski (latem) | błąd o 2 godziny - zawsze przeliczaj z UTC |
✓ Szybki sposób
Dla każdej strefy na trasie zapisz w nav logu jedną linijkę: nazwa strefy, godzina przelotu w UTC, Twoja wysokość, aktywność z AUP. Jeśli w którejkolwiek kolumnie jest „nie wiem”, plan nie jest gotowy.
W locie: gdy strefa na trasie się aktywuje
Dotyczy: Polska · Źródło: AIP Polska ENR 5.2.1 pkt 9-10 · stan na 1.10.2026
Plan to nie wszystko: użytkownik może zacząć działania później, przerwać je albo zakończyć wcześniej, a AMC może ograniczyć lub wstrzymać loty w strefie. Dlatego w locie:
- słuchaj FIS i zapytaj o status strefy, zanim do niej dolecisz;
- jeśli strefa jest aktywna, omiń ją albo zmień wysokość tak, by zostać poza jej zakresem pionowym;
- w TRA w klasie kontrolowanej poproś kontrolę o zezwolenie na przelot, a jeśli go nie dostaniesz, omiń strefę;
- nie zakładaj, że strefa jest wolna, bo „zwykle w weekend nikt nie lata” - liczy się tylko plan na ten dzień i informacja od służb.
O tym, jak czytać granice stref i czym różni się przestrzeń kontrolowana od niekontrolowanej, piszemy w artykule Przestrzeń powietrzna w Polsce dla pilota VFR.
Najczęstsze pytania
Co to jest AUP i UUP?
AUP (Airspace Use Plan) to plan użytkowania przestrzeni powietrznej publikowany przez AMC Polska najpóźniej dzień przed planowaną aktywnością. Pokazuje, które strefy TSA, TRA, MRT, D i inne elementy będą aktywne, w jakich godzinach i na jakich wysokościach. UUP (Updated Airspace Use Plan) to jego aktualizacja wydawana w dniu operacji.
Na jaki okres obowiązuje AUP?
AUP obejmuje dobę od 06:00 UTC do 06:00 UTC następnego dnia (AIP Polska ENR 5.2.1). Czasy w AUP i UUP są zawsze w UTC: latem czas polski to UTC+2, zimą UTC+1.
Czym różni się TSA od TRA?
Przez aktywną TSA (strefę czasowo wydzieloną) przelot statku powietrznego niebiorącego udziału w zaplanowanych w niej operacjach nie jest możliwy. Przez aktywną TRA (strefę czasowo rezerwowaną) można przelecieć po uzyskaniu zezwolenia kontroli, gdy TRA ma klasę przestrzeni kontrolowanej, albo zgody jej użytkownika w pozostałych przypadkach.
Czy strefa w klasie G może zostać aktywowana w UUP w ostatniej chwili?
Według AIP Polska ENR 5.2.1 aktywność elementów przestrzeni opublikowanych w AUP/UUP, które stanowią ograniczenie w przestrzeni klasy G, może w UUP jedynie zostać zmniejszona albo odwołana. Strefa, której nie było w AUP, nie powinna więc pojawić się w niej nagle w przestrzeni klasy G, ale zawsze sprawdź też NOTAM i słuchaj FIS.
Gdzie sprawdzić aktualny plan AUP/UUP?
Plan publikuje AMC Polska w PAŻP. Graficzną wersję z wyborem godziny i wysokości udostępnia PAŻP na stronie airspace.pansa.pl, a informacje o AMC są na amc.pansa.pl. Aktywne strefy na trasie poda też FIS w locie.
Źródła
- AIP Polska, cykl AIRAC z 1.10.2026: ENR 1.2 pkt 15 (planowanie lotów a elementy elastyczne), ENR 5.2 i ENR 5.2.1 (TSA, TRA, MRT, AUP/UUP, procedury aktywacji i loty w strefach), ENR 5.1.3 (strefy D) - ais.pansa.pl
- AIP VFR Polska: ENR 2.1 (ATZ aktywne zgodnie z AUP) - ais.pansa.pl
- Mapa AUP/UUP PAŻP - airspace.pansa.pl, AMC Polska - amc.pansa.pl
Materiał edukacyjny. Nie zastępuje szkolenia lotniczego, aktualnego AIP Polska, NOTAM ani przepisów. Przykładowe rezerwacje w artykule są poglądowe i nie opisują rzeczywistego planu na żaden dzień. Zauważyłeś błąd? Napisz: info@vfrmap.eu.